माता सतीका पिता राजा दक्षलाई किन मन परेनन् भगवान शिव, जान्नुहोस् किंवदन्ती ?

Lok Bhatta ९ महिना अघि
  • साउन महिना भगवान शिव र माता पार्वतीको लागि अति प्रिय छ। साउन महिनामा माता पार्वतीले भगवान शिवलाई पतिको रुपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरेपछि भगवान शिवले प्रसन्न भएर माता पार्वतीलाई पत्नीको रुपमा ग्रहण गर्नुभएको जनविश्वास रहेको छ ।

    शास्त्रहरूमा भगवान शिव र माता पार्वतीसँग सम्बन्धित धेरै कथाहरू प्रचलित छन्। जसमा राजा दक्ष प्रजापति आफ्नी छोरी सती र भगवान शिवको विवाहसँग जोडिएका छन् । भगवान शिवका ससुरा र सतीका पिता दक्ष प्रजापतिले भगवान शिवलाई कहिल्यै मन पराएनन् । वास्तवमा, राजा दक्ष प्रजापतिले भगवान शिवलाई मन नपराउने पछाडि धेरै प्रकारका पौराणिक कथाहरू छन्।

    राजा दक्ष प्रजापति को थिए ?

    राजा दक्ष प्रजापति एक प्रतापी राजा थिए। पौराणिक मान्यता अनुसार भगवान ब्रह्माले राजा दक्षलाई मानसको पुत्रको रुपमा जन्म दिएका थिए । दक्ष प्रजापतिको विवाह अस्कानीसँग भएको थियो । उनी भगवान विष्णुका परम भक्त थिए। राजा दक्षका १६ छोरी थिए । जसमा कान्छी छोरीको नाम सती थियो। सतीले भगवान शिवलाई पतिको रूपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरिन् । राजा दक्षलाई यो कुरा पटक्कै मन परेन ।

    भोलेभण्डारीसँग किन रिसाए राजा दक्ष ?

    राजा दक्ष आफ्नो राज्यमा भगवान शिवको नाम लिने व्यक्तिसँग क्रोधित हुन्थ्यो। पौराणिक कथा अनुसार राजा दक्ष र भगवान शिवको बीचमा तिक्तताको तीन कारण छन् । पौराणिक कथा अनुसार सुरुमा ब्रह्माको पाँचवटा टाउको थियो। ब्रह्माका तीन टाउकोले सधैं वेद पढ्थे, तर तिनीहरूका दुई टाउकोले वेदलाई राम्रो वा नराम्रो भन्थे।

    यस बानीबाट भगवान शिव सधैं क्रोधित हुनुहुन्थ्यो, त्यसपछि एक दिन यसैबाट क्रोधित भएर ब्रह्माजीको पाँचौं शिर काटिदिए । दक्ष प्रजापित आफ्ना पिता ब्रह्माको शिर काटेकोमा भगवान शिवसँग क्रोधित थिए ।

    राजा दक्षले भगवान शिवलाई सतीको योग्य ठानेनन् ।

    अर्को मान्यता अनुसार पार्वती जीको जन्म राजा दक्षको स्थानमा सतीको रुपमा भएको थियो । सतीको रूपमा माता पार्वतीले भगवान शिवसँग मात्र विवाह गर्न चाहन्थे तर सतीका पिता राजा दक्षले भगवान शिव सतीको योग्य नभएको महसुस गरे। यसै कारणले जब उनले आफ्नो राज्यमा सतीको विवाहको लागि स्वयंवर आयोजना गरेका थिए, शिवजीले उनलाई निम्तो दिएका थिएनन्।

    तर, सतीले मनमा भगवान शिवलाई पतिको रूपमा स्वीकार गरि भगवान शिवलाई प्रसन्न पार्न कठोर तपस्या गरिन् । भगवान शिवको नाम लिएर सतीले स्वयंवरमा पृथ्वीमा माला लगाइदिइन् । त्यसपछि शिव स्वयं त्यहाँ देखा पर्नुभयो र सतीले हानेको माला लगाउनुभयो। यसपछि शिवले सतीलाई आफ्नी पत्नीको रूपमा स्वीकार गरे र त्यहाँबाट गए। राजा दक्षलाई सतीले आफ्नो इच्छाविपरीत शिवसँग विवाह गरेको कुरा मन परेन।

    भगवान शिव दक्षको अगाडि उठ्दैनन्

    प्रचलित किंवदन्ती अनुसार एक पटक यज्ञको आयोजना गरिएको थियो जहाँ सबै देवी-देवताहरू पुगेका थिए। यस यज्ञमा राजा प्रजापति आइपुग्दा सबै देवी-देवता र अन्य राजाहरूले उठेर राजा दक्षलाई स्वागत गरे। तर शिवजी ब्रह्माजीसँग बसिरहे। यो देखेर राजा दक्षले यसलाई अपमानको रूपमा लिए र शिवप्रति धेरै अपमानजनक शब्दहरू प्रयोग गरे। यही कारण थियो कि शिवजी र उनका ससुरा राजा दक्षको मिलन हुन सकेन ।

    यज्ञमा शिवलाई निमन्त्रणा नगर्ने

    एकपटक राजा दक्षले आफ्नो दरबारमा भव्य यज्ञ आयोजना गरेका थिए, जसमा उनले सबैलाई निम्तो दिएका थिए तर यस यज्ञमा भगवान शिव र माता सतीलाई निम्तो दिएनन् । त्यसपछि यज्ञको बारेमा थाहा पाएर देवी सती बिना निम्तो आफ्ना पिता राजा दक्षको घरमा गइन्। जहाँ दक्ष प्रजापतिले एक सभामा सबैका अगाडि भगवान शिव र सतीको अपमान गरेका थिए । त्यसपछि सतीले आफ्ना पति भोलेनाथको अपमान सहन नसकेर बलिदानस्थलमा जलिरहेको आगोमा हाम फालेर जलेर खरानी भइन् ।

    शिवजीको ताण्डव

    सती जलेर खरानी भएको खबर पाएपछि शिवजी रिसाए र यज्ञस्थलमा पुगेर सतीको अवशेष लिएर ताण्डव गर्न थाले । त्यसपछि भगवान शिवले वीरभद्रको सृष्टि गर्नुभयो र यज्ञ स्थानमा उपस्थित सबैलाई दण्ड दिँदै राजा दक्षको शिर काटिदिए। पछि ब्रह्माको अनुरोधमा भगवान शिवले दक्ष प्रजापतिको टाउकोको स्थानमा बाख्राको टाउको प्रदान गरेर यज्ञ सम्पन्न गरे । वीरभद्र भगवान शिवको तेस्रो नेत्रबाट प्रकट भएको मानिन्छ ।